Reportajes

Por DavidBM

Bilbao, 7 mayo 2026 – ESK anunció este jueves en rueda de prensa en su sede una sentencia pionera que obliga a Osakidetza a abonar alrededor de 8.000 euros a una trabajadora a la que se le redujeron complementos salariales por estar en reducción de jornada para cuidados. El fallo, dictado el 22 de abril por la Sección de lo Contencioso-Administrativo del Tribunal de Instancia de Vitoria-Gasteiz, reconoce que el personal en reducción de jornada por conciliación tiene derecho a percibir el 100% del plus de antigüedad y del complemento de carrera profesional.

La resolución supone un golpe directo a una práctica que, según el sindicato, venía penalizando de forma estructural a quienes ejercían derechos de conciliación. En la práctica, la sentencia establece que cuidar no puede costar salario estructural. ESK sostiene que hay varios miles de personas, mujeres en su gran mayoría, que podrían encontrarse en una situación similar.

El sindicato defendió en su demanda el derecho a la conciliación recogido en el Estatuto Básico del Empleado Público y denunció la discriminación que supone recortar estos complementos cuando sí se mantienen en otros supuestos, como vacaciones o bajas por incapacidad temporal. La clave del fallo es que incorpora expresamente la perspectiva de género: el II Plan de Igualdad de Osakidetza recoge que el 91% de las reducciones de jornada por cuidados recaen sobre mujeres, por lo que cualquier penalización económica derivada de esa situación constituye una discriminación indirecta.

ESK ya había denunciado en febrero que el modelo de desarrollo profesional de Osakidetza perjudicaba a las mujeres al vincular el complemento a la jornada reducida, una lógica que “penaliza directamente” a quienes asumen cuidados familiares. También había advertido desde 2022 de que abonar la carrera profesional de forma proporcional a la reducción de jornada resultaba discriminatorio porque esas reducciones son solicitadas mayoritariamente por mujeres.

La sentencia llega en un contexto en el que la brecha salarial sigue teniendo un fuerte componente de jornada y complementos. Según el informe de CCOO Euskadi sobre mujeres en el mercado laboral, la brecha salarial en Euskadi fue del 14,69% en 2023, y los complementos salariales explican el 39,2% de esa desigualdad.

Para ESK, el fallo abre una vía no solo en Osakidetza, sino en el conjunto del sector público, y el sindicato estudia trasladar esta reivindicación al ámbito privado. La organización advierte, no obstante, de que la sentencia no agota el problema: la desigualdad nace del reparto injusto de los cuidados y de una administración que no puede presentarse como neutral cuando sus nóminas castigan a quienes cuidan.

Joan den apirilaren 22an, Gasteizko Instantziko Administrazioarekiko Auzien atalak epai aitzindari bat eman zuen gizon eta emakumeen arteko soldata arrakalaren aurkako borrokan aurrerapauso berri bat suposatzen duena. Genero soldata arrakala administrazio publikoan ere eguneroko errealitatea da eta ESK-tik urteak daramatzaguna salatzen.

Epaiak antzinatasun-plusaren eta garapen profesionalaren osagarriaren % 100 jasotzeko eskubidea aitortzen die familia eta lana uztartzeagatik lanaldia murriztuta duten langileei. Bestela esanda, kontziliaziorako eskubidea gauzatzeak, egiturazko soldata-eskubideak galtzea ezin duela ekarri ezartzen du.

ESK-k aurkeztutako salaketan, Langile Publikoaren Oinarrizko Estatutuan jasotako bizitza pertsonala eta lana uztartzeko eskubidea defendatzen zen. Horrez gain, lanaldia murriztean osagarri horiek jasotzeari uzteak dakarren diskriminazioa ere aipatzen zen, baina beste kasu batzuetan, hala nola oporretan edo aldi baterako ezintasunagatiko bajetan, mantendu egiten dira.

Salaketa honekin, ESK-k zainketen problematika mahai gainean jarri nahi izan du, eta administrazio publikoan zein, zehazki, Osakidetzan dagoen genero-soldata arrakala ikustarazi. Generoko soldata arrakalaz hitz egiten dugunean, hain zuzen, honelako egoerez ari gara: nola emakumeek soldata murriztua ikusten duten lanaldia murrizten dutenean familia-zaintzako zereginak beren gain hartzeko. Eta hori gertatzen da oraindik ere gehienbat emakumeek erabiltzen dituztelako kontziliazio-neurriak.

Mugimendu feministak salatzen duen bezala, ezberdintasun faktore nagusietako bat zainketetan dago oraindik ere: banaketa bidegabe batean, emakumeen gain kargatzen jarraitzen du ugalketa eta familia arreta lanak, eta gainera, lan esparruan zigortzen ditu. Diskriminazio-mota hori onartezina da edozein ingurunetan, baina are onartezinagoa administrazio publikoan, eta bereziki larria Osakidetzan, sektore feminizatuenetako batean.

Egoera honek emakume langileon penalizazioa eta prekarizazioa ekarri du urteetan eta, orain arte, Osakidetzaren permisibitatea izan du, ESK-tik etengabe salatu dugun bezala.

Epaiak desberdintasuna egiturazkoa dela baieztatzeaz gain, agerian uzten du Osakidetzan desberdintasun horrek ondorio ekonomiko zuzenak dituela emakumeengan.

Gainera, ebazpenak berak espresuki jasotzen du genero-ikuspegia, eta Osakidetzako II. Berdintasun Planeko datuak jasotzen ditu; datu horiek erakusten dute zainketengatik egiten diren lanaldi-murrizketen % 91 emakumeei dagozkiela. Hori dela eta, ondorioztatzen du egoera horien ondoriozko edozein zigor ekonomiko zeharkako diskriminazio mota bat dela. Epaiak dio, halaber, soldata osagarri horiek murrizteak soldata arrakala larriagotzen laguntzen duela, eta kontziliaziorako eskubidea baliatzeko pizgarriak kentzen dituela.

ESK-k uste du epai honek bide garrantzitsu bat irekitzen duela soldata arrakalari aurre egiteko, ez bakarrik Osakidetzan, baita sektore publiko osoan ere. Gainera, aldarrikapen hori eremu pribatura ere eramateko aukera aztertzen ari gara.

Zalantzarik gabe, epai honek aurrerapauso nabarmena dakar genero desberdintasunaren aurkako borrokan, baina ez da nahikoa. Zainketen problematika egiturazkoa da, eta zuzenean eragiten die emakumeek lan eremuan pairatzen dituzten desberdintasunei. Instituzioek zainketen banaketarekin eta emakumeen lan baldintzekin zerikusia duten neurri sakonak eta egiturazko erreformak bultzatzen ez dituzten bitartean, era honetako sententziek arazoaren erroari heltzen ez dioten konponbide partzialak izaten jarraituko dute.

Lan arloan ere zeharkako politika feministak behar dira, besteak beste, kontziliazioari benetako genero ikuspegitik aurre egingo diotenak.