Reportajes

Por DavidBM

Bilbao, 20 diciembre 2025 – Un texto firmado por Jokin Alberdi Bidaguren (Gernika Gogoratuz) y Luis Arbide González (Ongi Etorri Errefuxiatuak) alerta de que la modificación de la Ley Vasca de Cooperación vacía de contenido los límites éticos que durante casi dos décadas han impedido la colaboración pública con la industria armamentística.

El principio es sencillo: cuando una ley estorba a determinados intereses económicos, se modifica. Eso es lo que, según denuncian los autores, está ocurriendo en Euskadi con la legislación que hasta ahora prohibía expresamente la colaboración institucional con la industria de la guerra.

El artículo 3.3 de la Carta de Justicia y Solidaridad con los Países Empobrecidos (Ley vasca 14/2007) y el artículo 10.4 de la Ley vasca 3/2024 de Cooperación y Solidaridad establecen un veto inequívoco: el Gobierno Vasco no puede colaborar directa ni indirectamente en la producción, comercialización o financiación de armamento o tecnología militar. No se trata de un tecnicismo, sino de un límite ético explícito fruto de décadas de movilización pacifista y antimilitarista.

Ese límite es el que ahora se pretende eliminar. PNV y PSE prevén aprobar en el debate presupuestario de 2026 una autoenmienda para modificar el artículo 10.4 y permitir que las políticas de promoción económica colaboren con empresas armamentísticas integradas en la Estrategia Europea de Seguridad, facilitando así el acceso de la industria vasca a hasta 325 millones de euros del Fondo Europeo de Defensa, destinados a proyectos de doble uso militar.

El texto denuncia que este “pequeño retoque” legislativo desactiva en la práctica la Carta de 2007, una norma que no fue simbólica, sino una decisión política consciente para evitar que el dinero público alimentara la industria de la guerra. No es la primera vez que se intenta vaciarla: en 2019, un informe del Instituto Globernance ya sugería su retirada por considerarla incompatible con la “realidad económica”. Desde entonces, señalan los autores, el debate no ha sido cómo cumplir la ley, sino cómo reinterpretarla o debilitarla.

Mientras tanto, se han concedido ayudas públicas a empresas armamentísticas vascas, se ha impulsado su internacionalización -incluso hacia países en conflicto- y no se ha desarrollado ninguna estrategia seria de reconversión hacia una industria civil compatible con los derechos humanos y la sostenibilidad de la vida.

La nueva Ley de Cooperación aprobada en 2024 parecía cerrar este proceso. Formalmente, la Carta de 2007 sigue vigente; en la práctica, queda neutralizada, más aún tras la modificación prevista. La cooperación deja de ser un eje transversal que condiciona al conjunto de las políticas públicas y pasa a ocupar un lugar subordinado a la política industrial y de captación de inversiones.

Todo ello se produce, además, en un contexto de aceptación acrítica de la estrategia de rearme y militarización de la Unión Europea, sin debate social ni parlamentario. Una deriva que, según el texto, alimenta la escalada de conflictos y el recorte de derechos sociales en favor del gasto militar, bajo la discutible premisa de que más defensa garantiza mayor autonomía estratégica.

“No estamos ante un ajuste técnico menor, sino ante una decisión política de gran calado”, subrayan Alberdi y Arbide. La pregunta de fondo es incómoda: ¿qué valor tienen las leyes si se modifican cuando interfieren con intereses económicos concretos? ¿Para qué sirve una Carta de Justicia y Solidaridad si se mantiene como referencia retórica mientras se vacía de contenido?

Euskadi se dotó en 2007 de un marco ético avanzado que vinculaba cooperación, política económica y responsabilidad global. Dieciocho años después, ese marco se diluye en nombre del realismo y la competitividad armamentística, no porque fuera imposible cumplir la ley, sino porque se ha decidido que no merece la pena hacerlo. Frente a la lógica de la inevitabilidad de la guerra, los autores recuerdan las palabras del pacifista Vicent Martínez Guzmán: “los verdaderos realistas somos los pacifistas”. Si vis pacem, para pacem.

Si vis pacem, para pacem

Armamentu-industriaren eta Europar Batasunaren militarizazioaren zerbitzura dauden Euskal legeei ez

Gobernu batzuek diote printzipioek gidatuta jarduten dutela. Hala ere, lege batek interés ekonomiko jakin batzuei traba egiten dienean, aldatu egiten da. Hori da, hain zuzen ere, Euskadin gertatzen ari dena orain arte armagintzarekin lankidetza publikoa eragozten zuen legediarekin.

Herrialde Pobretuekiko Justizia eta Elkartasunerako Gutunaren 3.3 artikuluak (14/2007 Euskal Legea) eta Lankidetzari eta Elkartasunari buruzko 3/2024 Euskal Legearen 10.4 artikuluak debeku argia ezartzen dute:  Eusko Jaurlaritzak ezin du armamentu edo teknologia militarra ekoizten, merkaturatzen edo finantzatzen lagundu, ez zuzenean, ez zeharka. Ez da ñabardura tekniko bat, ekimen publikoaren muga etiko esplizitu bat baizik.

Muga hori ezabatu nahi da orain. Euskal armamentu-industriak Defentsarako Europako Funtsaren 325 milioi euroko inbertsioak eskura ditzan, erabilera militar bikoitzeko proiektuetarako, EAJk eta PSEk aurreikusi dute 2026ko aurrekontu-eztabaidan auto-zuzenketa bat onartzea, Lankidetza eta Elkartasunari buruzko Legearen 10.4 artikulua aldatzeko. Helburua da euskal erakundeen sustapen ekonomikorako politikek Europako Segurtasun Estrategian sartuta dauden armamentu-enpresekin lankidetzan jardun dezaten ahalbidetzea.

Legegintza-ukitu «txiki» horrekin, urteetan lankidetza hori debekatu zuten oztopoak desagertzen dira. Oztopo horiek hainbat hamarkadatako herritarren mobilizazioaren eta borroka bakezale eta antimilitaristaren ondorio izan ziren. 2007ko Gutuna ez zen keinu sinbolikoa izan: erabaki politiko kontzientea izan zen, diru publikoak gerraren industriari lagundu ez ziezaion.

Ez da lehen aldia lege hori husten saiatzen dena. 2019an, Globernance Institutuaren txosten eztabaidagarri batek EAEko administrazioei ohartarazi zien ustez ez zela bete, eta zuzenean iradokitzen zuen hura erretiratzea, nahasgarria, «errealitate ekonomikoarekin» bateraezina eta industria-politikarako oztopoa zela iritzita. Harrezkero, kontua ez da legea nola bete, baizik eta legea nola berrinterpretatu, ahuldu edo ordezkatu, argi eta garbi esan gabe.

Bien bitartean, sektore horren gaineko gardentasuna eta kontrola indartu beharrean, euskal armamentu-enpresak nazioartekotzeko laguntzak eta dirulaguntzak eman dira, kanpoko merkatuetan sartzea erraztu da — baita gatazkan dauden herrialdeetan ere —, eta ez da bultzatu giza eskubideekin eta bizitzaren iraunkortasunarekin bateragarria den industria zibilerantz birmoldatzeko estrategia seriorik.

2024an onartutako Lankidetza eta Elkartasun Lege berriak prozesu hori ixten zuela zirudien. Formalki, 2007ko Gutuna ez da indargabetzen, baina praktikan, eta are gehiago aldaketa horren ondoren, desaktibatuta geratzen da. Lankidetza ez da politika publiko guztiak baldintzatzen dituen zeharkako printzipio bat, eta, aurrerantzean, industria-, teknologia- eta inbertsioak erakartzeko politikaren mende egongo da.

Hori guztia, gainera, euskal erakundeek Europar Batasuna berrarmatzeko eta militarizatzeko estrategia eztabaida sozialik eta parlamentariorik gabe onartzen duten testuinguruan gertatzen da. Politika horrek, atzerakada demokratikoan eta kapitalismo autoritarioaren igoaldi honetan, gatazken gorakada arriskutsura eta gastu militarraren mesedetan eskubide sozialen murrizketara bultzatzen gaitu. Premisa eztabaidagarri bat ere onartzen da: defentsako gastua handitzeak Europako autonomia estrategikoa bermatuko duela eta Estatu Batuekiko mendekotasuna murriztuko duela.

Argi eta garbi esatea komeni da: ez gaude aldaketa tekniko txikiago baten aurrean, garrantzi handiko erabaki politiko baten aurrean baizik. Inbertsio jakin batzuei segurtasun juridikoa bermatzea erabaki da, eskaera sozial zabal batetik sortutako legea betetzen dela bermatu baino lehen. Sakoneko galdera deserosoa da, baina beharrezkoa:  zertarako balio dute legeek, interes ekonomiko jakinak oztopatzen dituztenean, aldatu egiten badira aldez aurreko ez betetzera egokitzeko? Zer balio du Justizia eta Elkartasun Gutun batek, praktikan neutralizatzen den bitartean erreferentzia erretoriko gisa mantentzen bada?

Euskadik esparru etiko aurreratua izan zuen 2007an, lankidetza, politika ekonomikoa eta erantzukizun globala lotzen zituena. Hemezortzi urte geroago, esparru hori «errealismoaren» eta arma-karreraren ustezko lehiakortasunaren izenean ezabatzen ari da. Ez da legea betetzea ezinezkoa delako, egitea merezi ez duela erabaki dutelako baizik.

Hori da aurre egin beharko geniokeen benetako eztabaida: ez nola blindatu erabilera bikoitzeko inbertsioak hiltzeko negoziotik kanpo ez geratzeko, baizik eta zenbateraino gauden prest — argi eta garbi esan gabe — kolektiboki eman genituen muga etikoei uko egiteko. Vicent Martínez Guzmán-ek, hainbeste zor diogun bakezaleak, gogoratzen zuen bezala, «benetako errealistak bakezaleak gara». Gerraren saihestezintasunaren ideiaren aurrean, bakea eraikitzeko aukera errealista defenda dezagun.

Si vis pacem, para pacem.