Por David BM
El Movimiento de Pensionistas de Euskal Herria (MPEH) vuelve a la carga. A partir de septiembre, y tras el paréntesis veraniego, reiniciará sus concentraciones habituales de los lunes en los cuatro herrialdes, centrando el foco en la Iniciativa Legislativa Popular (ILP) que busca complementar las pensiones mínimas hasta equipararlas al Salario Mínimo Interprofesional (SMI).
La Comisión Promotora de la ILP ya trabaja en un plan de movilizaciones y presentará el próximo 2 de septiembre, en la reunión de la Coordinadora del MPEH, la hoja de ruta para los próximos meses. “Se acercan semanas decisivas”, avisan.
El pasado 15 de mayo, el movimiento entregó en el Parlamento Vasco 145.142 firmas que respaldan la ILP. Un número difícil de ignorar, que llevó incluso al lehendakari Imanol Pradales, al vicelehendakari Mikel Torres y al secretario de Coordinación Mikel Iriondo a recibir al colectivo el 17 de julio. Durante más de una hora, escucharon sus argumentos. Al terminar, y pese a reconocer la urgencia de la medida, el Ejecutivo vasco no aclaró si facilitará su tramitación, limitándose a señalar que habían solicitado un informe jurídico.
Ese informe, recuerdan desde el movimiento, no es vinculante y el plazo legal para que el Gobierno se pronuncie expira el 8 de septiembre. El temor del MPEH es que se utilice como excusa para bloquear una iniciativa que, de prosperar, beneficiaría a unas 90.000 personas pensionistas, la mayoría mujeres.
El argumento jurídico parece claro: la Mesa del Parlamento Vasco ya certificó en octubre de 2023 que el sistema vasco tiene plena competencia en complementar pensiones, amparándose en el Estatuto de Autonomía. Además, la Ley vasca de Igualdad de Mujeres y Hombres obliga a reducir las discriminaciones de género, algo que esta ILP aborda de lleno: la brecha de pensiones que sufren las mujeres por una vida de empleos precarios y cuidados no remunerados.
La alternativa actual, la Renta de Garantía de Ingresos (RGI), se queda muy corta. Según denuncian los pensionistas, apenas llega a 15.000 personas mayores en toda la comunidad y, además, obliga a contar los ingresos de la pareja en la misma unidad de convivencia. “Esto perpetúa la dependencia económica de las mujeres hacia los hombres”, denuncian.
“Lo que pedimos es sencillo: que cada pensionista tenga derecho a una renta suficiente, viva con quien viva”, insisten, recordando que así lo reconocen tanto la Carta Social Europea como el Pilar Europeo de Derechos Sociales.
La iniciativa cuenta con el respaldo unánime de los sindicatos y de decenas de colectivos sociales y feministas. Para el MPEH, no hay excusa posible: “es el momento de aplicar las competencias que ya tenemos y de garantizar una vida digna a nuestras mayores”.
Septiembre será, por tanto, un mes clave. Con movilizaciones en las calles y presión institucional, los pensionistas quieren dejar claro que no aceptarán dilaciones. “No es razonable defraudar a quienes hemos recogido más de 145.000 firmas y creado tanta esperanza”, advierten.
EUSKO JAURLARITZAK LEHENDIK DITUGUN ESKUMENEN ERABILERA ERRAZTU BEHAR DU
Joan den maiatzaren 15ean, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak (EHPM) 145.142 sinadura aurkeztu zituen Eusko Legebiltzarrean, milaka pentsiodunen laguntzarekin, Legegintzako Herri Ekimen gisa Gizarte Segurantzaren gutxieneko pentsioak osatzeko izapideak egin daitezen, lanbide arteko gutxieneko soldatarekin parekatu arte.
Babes masibo eta kualifikatu horren aurrean Eusko Jaurlaritzak, Imanol Pradales lehendakariak (EAJ), Mikel Torres lehendakariordeak (PSE-EE) eta Mikel Iriondo Koordinaziorako eta Proiektu Estrategikoetarako idazkariak ordezkatuta, uztailaren 17an EHPMarekin bilera egitea. Pentsiodunen Mugimenduko kideek ordubetetik gora erantzun zien mota guztietako galderei, eta luze eta zabal eman zuten premiazkotzat, beharrezkotzat eta bidezkotzat jotzen den legegintza-ekimenaren berri. Bileraren amaieran, eta Jaurlaritzak lege gisa izapidetzeko kontuan hartzea erraztuko ote zuen galdetuta, saihestu egin zuten iritzia ematea, txosten juridiko bat eskatu zutela alegatuz, haren helburua argi eta garbi zehaztu gabe. Datorren irailaren 8an amaituko da gobernuak bere iritzia emateko legezko epea, eta espero dugu 90.000 pentsioduni (gehienak emakumeak) mesede egingo dien legegintza-ekimena izapidetzearen aldekoa izatea.
Herri Ekimen Legegilea arautzen duen 10/2016 Legearen 2. artikuluak argi eta garbi uzten du «Autonomia Erkidegoak legegintza-eskumenik ez duen gaietan, horiek baztertzen direla». 2024ko urriaren 30ean, Eusko Legebiltzarreko Mahaiak eta Zerbitzu Juridikoek idatziz ziurtatu zuten Pentsioak Osatzeko Neurrien Euskal Sistema bat sortzeko erabateko eskumena dagoela, Gizarte Laguntza-ko 10.2, emakumearen eta adinekoen politikei buruzko 10.39, eta administrazio pu blikoen arteko lankidetza-hitzarmenaren 18.2.A artikuluek aipatzen duten bezala, guztiak Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutukoak. Beraz, gure eskumenen aplikazioa defendatzeko unea da; izan ere, argi dago gure erkidegoan bizitzaren karestia eta inflazioa Estatuko altuenetakoak direla, eta Gizarte Segurantzaren gutxieneko pentsioak ez direla nahikoak duintasunez bizitzan aurrera egiteko. Gainera, otsailaren 18ko 4/2005 Legeak, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerakoak, emakumeen aurkako diskriminazioak ezabatzera behartzen du Eusko Jaurlaritza. Aurkeztu dugun herri ekimenaren helburutariko bat da pentsioetan dagoen genero-arrakala murriztea. Emakumeak lanean diskriminatuak izan dire lako eta adingabekoen eta mendekotasun arazoak izan dituztenen zaintza-lanetan aritu izan direlako pentsio baxuak kobratzen ari dira. Egindako lan horiek ez dira aintzakotzat hartu, ezta ordaindu ere.
Egungo Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta, pentsioen osagarriak arautzen dituena, ez da nahikoa eta ez da egokia adineko pentsiodunentzat. Lege hau batez ere aktiboan dauden pertsonei zuzenduta dago, Zioen Azalpenean jasotzen den bezala, eta ez du kontuan hartzen pentsiodunak duen inguru indibiduala diru-sarrerak eta ondarea baloratzeko orduan. Pentsioduna ”bizikidetza-unitate»-aren parte konsideratzen da, izatezko bikotea edo ezkontidea batu egiten zaiolako. Lege honen eraginkortasunik ezaren daturik argigarriena da haren aplikazioa 15.000 pentsiodunek baino ez dutela jasotzen. Pentsiodun bakoitzak bere bizikidetza-harremanak alde batera utzita errenta nahikoa izateko duen eskubidea aldarrikatzen dugu, Gizarte Eskubideen Europako Zutabeak, Europako Gutun Sozialaren edo Europako Parlamentuaren 2002ko uztaileko Ebazpenaren 13. artikuluak agintzen duen bezala.
Eusko Jaurlaritzak eskatu duen txosten juridikoak, bere helburua edozein izanik ere, loteslea ez denez, ez du eragozten edozein lege-proposamenetan bezala, bere eskumen propioa duen legegintza-ekimen bat izapidetzearen aldeko iritzia emateko. Emakumeekiko bidegabekeria historiko bati erantzungo lioke, baita adinekook independentzia ekonomikoa eta oinarrizko premiei aurre egiteko gaitasuna izatearen beharrari ere, esaterako, etxebizitzari edo osasunari, mentala barne.
Erakunde sindikal guztiek salbuespenik gabe, ehunka erakunde sozialek eta feministek, eta milaka herritarrek babestu duten ekimena eta hainbeste itxaropen sortu duen HELa zapuztea ez da zentzuzkoa, legegintzan herritarren parte-hartzea areagotzeko eta sistema demokratikoaren funtzionamendua hobetzeko bidea delako.
