Por Ecuador-Etxea
El eco de la memoria sigue resonando en las calles de Bilbao. Ayer, la plaza del Teatro Arriaga se transformó en un espacio de duelo, rabia y exigencia. Once años después de la masacre del Tarajal, seguimos aquí, nombrando a quienes la frontera quiso borrar.
Catorce personas que soñaban con un futuro mejor encontraron la muerte el 6 de febrero de 2014. Yves, Samba, Daouda, Armand, Luc, Roger Chimie, Larios, Youssouf, Ousmane, Keita, Jeannot, Oumarou, Blaise y un compañero cuyo nombre aún desconocemos fueron asesinados por disparos de balas de goma y gas lacrimógeno de la Guardia Civil en la playa del Tarajal. 23 más fueron devueltas de inmediato a Marruecos, sin la más mínima garantía de protección. Desde entonces, la impunidad ha sido la única respuesta del Estado.
El proceso judicial sigue atrapado en un limbo de indiferencia institucional. En junio de 2023, el Tribunal Constitucional admitió a trámite un recurso que sigue sin resolverse. Mientras tanto, las cifras siguen creciendo. Caminando Fronteras ha documentado la muerte de 10.457 personas en 2024 intentando llegar a territorio español. El Mediterráneo y el Atlántico siguen devorando cuerpos, la frontera sigue engullendo vidas.
Pero el Tarajal no es la única frontera de la muerte. El río Bidasoa se ha convertido en otro cementerio acuático. Irún y Hendaya separadas por una línea invisible que, para muchos, es un muro imposible. Cada vida perdida en estas aguas es testimonio de unas políticas migratorias que prefieren el ahogo al refugio, la desaparición al acogimiento.
Un clamor por la justicia
Desde el corazón de Bilbao, los colectivos convocantes alzaron la voz contra la hipocresía institucional. Exigieron que el Estado asuma su responsabilidad, que las víctimas sean reparadas, que se implementen mecanismos reales de protección de la vida. Denunciaron el Pacto Europeo de Migración y Asilo, un instrumento de muerte que legaliza las expulsiones y refuerza la violencia fronteriza.
La violencia administrativa, el racismo institucional y la criminalización de quienes defienden los derechos humanos fueron señalados como elementos clave de un sistema diseñado para excluir, precarizar y deshumanizar. Se exigieron rutas seguras y legales para migrar, el fin de la externalización de fronteras y un sistema de vigilancia independiente que impida los abusos de las fuerzas de seguridad.
Seguiremos gritando sus nombres
Desde la plaza del Teatro Arriaga, la frase se repitió una y otra vez: «Migrar es un derecho, no una condena de muerte». La impunidad no puede ser la norma. No más muertes en las fronteras. Seguiremos luchando, nombrando, denunciando. Porque la memoria es resistencia y la lucha sigue. Hasta que todas las vidas sean respetadas.
EUS
Beste urte batez, hemen bildu gara 2014ko otsailaren 6an gertatutako gure 14 anai-arreben heriotzak salatzeko eta justizia eskatzeko: Yves, Samba, Daouda, Armand, Luc, Roger Chimie, Larios, Youssouf, Ousmane, Keita, Jeannot, Oumarou, Blaise eta ezagutzen ez dugun beste kide bat. Beste urte batez, memoria egiteko biltzen gara, bizitza hobe baten bila, heriotza aurkitu zuten guztiak gogoratzeko.
Ceutako Tarajal hondartzan, Estatuko segurtasun indarrek 14 pertsona hil zituzten gomazko balak eta gas negar-eragilea jaurtiz, kostaldera iritsi ez zitezen.
23 pertsona hondartzatik bertatik itzuli zituzten Marokora, inolako prozedura formalik jaso gabe. Urte hauetan, eta salaketak salaketa, ez da justiziarik egin, ez da erantzukizunik argitu, eta ez zaie erreparaziorik eman ez biktimei, ez haien familiei.
11 urte eta gero, prozedura judizialak Auzitegi Konstituzionalaren aurrean babesaren zain jarraitzen du, zeinak 2023ko ekainean tramitera onartu zuen errekurtsoa. Espero dugu Konstituzio Auzitegiak aitortuko duela biktimen eta haien familien oinarrizko eskubideak urratu direla, eta justizia egingo dela.
Mugetan bizi izan diren sarraski guztiak eta biktimen, haien familien eta giza eskubideak defendatzen ditugun kolektiboen justizia oihuak gorabehera, hesietan eta itsasoan hildakoek eta desagertzeek gora egiten jarraitzen dute urtero.
Gugandik oso gertu, iparraldeko mugan, pertsona askok bizia galdu dute Bidasoa ibaiko uretan, Irundik Hendaiara zeharkatzen saiatzeagatik, berriro ere mugako politika arrazistek erailda.
Caminando Fronterasen azken txostenaren arabera, 2024ean, 10,457 pertsona hil dira Espainiako Estatura iritsi nahian. 10,457 pertsonen familiak, nahiak eta ametsak zapuztuak izan dira migratzeko bide legal eta seguruen faltagatik.
Migrazio politika horiek gorroto diskurtsoengatik eta arrazakeria instituzionalarengatik indartzen dira, eta mugako eskubideen urraketak legitimatu eta zigorgabe geratzea ahalbidetzen dute. Politika horiek ikusezin bihurtu eta kriminalizatu egiten dituzte Estatura iristen diren pertsona migratuak, harrera duina eta pertsona gisa duten duintasunaren aitortza ukatuz.
Horregatik guztiagatik, hurrengoa salatzen dugu:
– Migratzaileen harrera duina bermatzeko borondate politikoaren falta. Pertsona horiek Estatu Espainiarrera bide oso bortitz eta hilgarrietatik heldu direla eta iritsitakoan bizi-baldintza duinik gabeko espazio eta egoitzetan bizirautera behartuta daudela jakitun. Horrek guztiak soinean daramatzaten zauri fisiko eta psikologikoak are larriago bilakatzen dituelarik.
– “Migrazio eta Asiloaren Paktu Europarra” salatzen dugu: erabat bateraezina delako giza eskubideekin eta Tarajalekoa eta Melillakoa bezalako masakreak errepika daitezen ahalbidetzen duelako.
– Bortizkeria administratiboa ere gogotik salatzen dugu pertsona askok beraien eskubideak zeintzuk diren ezagutzeko oztopo direlako, asilo eskabidea egitea asko zailtzen duelako eta lan-esplotazioa eta kale egoera bezalako bortizkeriak pairatzera bultzatzen dituelako. Finean, erakundeak zeharkatu beharreko enegarren muga izatera darama bortizkeria administratiboak.
– Pertsona migratzaileen instrumentalizazioa eta beraien gorputzen ustiapena salatzen dugu.
– Mugak kanpora ateratzeko eta hauen kontrola eskuratzeko espresuki diseinatu diren garapenerako politika neokolonialistak salatzen ditugu.
– Estatuak urtez urte itsasoan hiltzen diren milaka pertsonen heriotzaren ardurari muzin egitea salatzen dugu; sorospen eginkizunak betetzen ez dituelarik eta hildako pertsonen bilaketa eta identifikazioa ezerezean geratzea ahalbidetuz.
– Ceuta, Melilla eta estatura sartzeko gainerako bideetako etengabeko heriotza eta desagerpenak deitoratzen ditugu.
– Mota guztietako arrazakeria salatzera gatoz, baina gaur bereziki bizitza migratuen aurka oldartzen diren erakundeek eta muga-politikek gorpuzten duten arrazakeria dugu jomugan.
– Kalean bizi diren eta erroldarik gabe dauden pertsona migratuen egoerari irtenbiderik ematen ez dieten erakunde publikoen kudeaketa salatzen dugu.
– Ertzaintzak eta udaltzaingoak pertsona migratzaileen aurka erabiltzen duten bortizkeria gogor salatzen dugu. Euskal Herrian barrena gero eta ohikoagoak direlako praktika arrazistak; hots, gune publikoetan, portal pribatuetan eta garraiobideetan pertsona arrazializatu eta etorkinei egindako miaketak.
– Eta azkenik, elkartasunaren kriminalizazioa eta jazarpena salatzen ditugu. Gaur zehazki Korrika baliatuz 36 migratzailei muga zeharkatzeko laguntza eskaintzearren auzipetu dituzten sei ekintzaileak ditugu gogoan.
Horregatik guztiagatik, honako hau da eskatzen duguna:
-Estatuak bere gain hartzea mugetako heriotzen gaineko erantzukizuna, biktimei eragindako kaltea ordaintzea eta mugetako bizitzak babesteko mekanismoak ezartzea.
-Baliabide eta aurrekontu publikoak hobeto kudeatzea eskatzen dugu, migratutako pertsona guztiei harrera duina eskainiko dieten gizarte-politiketan inbertitu dezaten.
-Asilo-eskubidea eskatzen duten pertsona guztiek asilo-eskubidea benetan izango dutela bermatzea, Espainiako lurraldearen barruan zein kanpoan, eta haien babesa eta eskubideekiko errespetua bermatzea.
-Mugak Europatik kanpora ateratzeana amaitzea eta giza eskubideak bermatuko dituzten akordioak lehenestea. Akordio horiek ebaluazio publikoen manpe egotea eta gardentasun-mekanismoak sortzea.
-Mugetan monitoretza-sistema independente bat ezartzea, poliziak giza eskubideen arabera jarduten duela bermatzeko.
-Bide legalak eta seguruak bermatzea. Bisa-politikak erreformatzea eta horiexek emateko irizpideak berrikustea. Horretarako, prozesuaren gardentasuna hobetu dezaten eta pertsona guztientzako bisa eskuragarriagoak ahalbidetu ditzaten.
-Gorrotoaren, arrazakeriaren eta xenofobiaren diskurtsoei aurre egiteko politika aktiboak sustatzea.
-Pertsona migratuen eta arrazializatuen duintasunaren aurkako legediak indargabetzea.
-Itsasoan, bizitza guztien salbamendua bermatzea.
-Pertsona guztien zirkulazio askerako eskubidea aitortzea.
-Eta Eusko Jaurlaritzak, hiru foru-aldundiek, udalek eta euskal erakunde publikoek bidezko eta arrazakeriaren aurkako politikak bultzatzea.
Beste urte batez hemen gaude bilduta eta aldarrikatzeko asmoz: bizitza guztiek axola dutela, bizitza migratzaileek axola dutela, bizitza beltzek axola dutela. Behar beste urtez borrokan jarraituko dugu bizitza guztiak errespetatuak eta duinak izan daitezen. Mugetako biktima guztien alde biltzen eta ahotsa altxatzen jarraituko dugu. Justizia, egia, erreparazioa eta berriro gerta ez dadin eskatzen jarraituko dugu. Migratzea eskubidea da. Heriotza gehiagorik ez mugetan.
