Comunicado de GUKA!
Ez dira betiko garai onenak. Azterketa sozio-linguistikoen arabera, euskalduntzea geldialdian sartu da. Atzeraldiaren zantzuak ere antzeman hasiak dira: ezagutza, erabileran, arnasguneetan. Badira esaten dutenak euskararen aldeko grina moteldu dela, lo antzean dagoela. Estipen moduko bat ere badago: gure inguruan parekorik ez duen hizkuntza-berreskurapen prozesua garatu ostean, egindako ahaleginak ez du ekarri esperotako, amestutako, emaitza. Bada honen guztiaren errua gazteei leporatu dienik ere, eskuzabalenei, euskaldun ororengan jarri du ardura.
Eta Bilbon, zertan ari gara? norantz ari gara?
350.000 biztanle dituen hiria da Bilbo. Horietatik, 100.000 euskaldunak. Eta honek, asko edo gutxi, euskaldun gehien duten eremu geografiko gisa kokatzen gaitu. Hala ere, eguneroko egoerek eta emozioek ez dute gezurrik esaten, Bilbo ez da hiri atsegin bat euskaldunontzako. Bilbon ezin da euskaraz bizi. Bilbon ezin ditugu gure bizi proiektuetako gauza garrantzitsuenak, ez eta eguneroko garrantzi gutxieneko kontuak euskaraz egin. Euskaldun gehien dagoen tokian, kosta egiten zaigu mediku euskaldun bat topatzea, zinemako langileari euskaraz entzutea, Bilbao Kirolakeko klase gidatua euskaraz jasotzea, gure seme-alaben entrenatzaileak euskaraz oihuka aditzea…
Baina… galde diezaiogun berriro geure buruei? Zertan ari gara? Norantz ari gara?
Galdera horien artean sortu zen GUKA. Eta, ez, noski, Bilbon ezer mugitzen ari ez zelako. Kontrara, mugitzen ari zen guztia, euskararen alde egiten ari zen lan eta esfortzu guztia, batu, kohesionatu, eraginkorrago beharrean gaudelako; baldintzak aldatzeko, aurrera egiteko, urrats handiagoak emateko. Bilboko euskalgintzak egiten duen lana ikaragarria izan baita urte luzeetan, ita ikaragarria baita gaur egun ere. Eta orain, lan hori guztia gure aurrean eraiki duten erdalduntze makina erraldoia eraisteko gai izango den soka mardul bihurtu beharrean gaude. Bakoitzak bere haria guztion sokaren parte bihurtuz, guztion sokaren alde baretik tiratuz. Hori da GUKAren anbizioa eta horregatik zehaztu genituen guretzako euskalgintzaren aldeko borrokaren ezaugarri nagusiak:
- Bat. Euskarak erakargarria izan behar du eta, horretarako, euskaldunok boterea behar dugu: honexe egiten baitu hizkuntza bat desiragarri, erakargarri. Euskaraz bizitzea estres eta konplikazioz beterik bizitzea baldin bada, ez da inoiz desiragarri eta erakargarri izango. Hizkuntza batekin eduki ditzakegun esperientzia txarrak ez daude egoera bat edo txarto botatzeagatik jasotako begirada arrotzaren lotuta, egunerokoan “ezertarako balio ez duena” sententziazioarekin eta egitatearekin baizik.
- Bi. Ez dago boterea baino kontu politikoagorik. Eta beraz, euskaldun izatea hautu politiko bat da. Azen finean, euskaldun izatea, eguneroko jardueretan estresa biziko dugula onartzea baita. Horretarako, euskara eta euskaldunok politizatu eta euskaraz bizitzeko erabakia hartzea beharrezkoa dugu, honek estresari belaki biziko garela esan nahi duelako ere. Baina tira da, euskalgintzaren lana da, hautu hori hartzeko orube ideologiko egokia sortzea, momentua eta ere erakargarri bat sortzea.
- Hiru. Orube ideologiko horren giltzarri nagusia da Joxe Azurmendik esaten zuen hura. Euskalgintza gizagintza izan da, euskalgintza pertsona ororen aldeko borroka delako. Gurea ez baita borroka aldeano ez eta partikularista. Guk euskaraz bizi nahi duten pertsonen aldeko borroka egiten dugu, sinetsita baikude pertsona guztiek dutela, munduan oro har, eta gu bizi garen Euskal Herrian konkretuki, era duin eta aske batean bizitzeko eskubidea. Beraz, pertsona euskaldunen aldeko borroka, ezin dugu ulertu pertsona ororen eskubideen borrokaren eskutik joan gabe. Pertsona eta komunitateak eskubide gutxitan izatea nahi baitugu. Inor ez dadin gutxiago izan euskaldun izateagatik, ez eta emakume izateagatik, Hego Afrikan jaiotzeagatik, dirurik ez edukitzeagatik… Eta honek asebetetzen gaitu, honexe marrazten du gure herri gogoa: euskaraz bizi nahi dugu, euskaldunak garelako eta Euskal Herrian pertsona guztien alde egingo den borroka euskaraz soilik izan daitekeelako; euskararen aldeko borroka, balore feministek, ekologistek, antirracistek edo antihitxistek bustita izan behar delako.
- Eta beraz, argi diogu, borondate politikorik gabe ez dago zerginik. Hizkuntza honek ezer gutxirako balio duen bitartean, ez dago zerginik. Euskaltzale ororen lana baita bere eskudagoen guztia egitea euskaraz bizitzeko aukerak erreal bat bihurtu dadin, euskaraz bizitzea estres sortzaile izateari uzteko. Euskaltzale guztien lana bai, baina ardura politikoa dutenen betebehar eta erantzukizuna da. Eta honek, parez pare jartzen ditu indar politiko, sindikal eta judizialak. Jakina baita euskararen aurkako oldarraldi betean gaudela: oldarraldi sindikal, judizial eta politiko bete-betean. Eraso hauek indar espainolistekilek ez ez ez ez gutxien harritu behar, ondo baitakite hizkuntza batek daukan garrantzia. Baina, onantzearen da horren aurrean euskal administrazioak beste alde batera begiratzea. Erakargarritasunaren tranpan erortzea, hizkuntza baten erabilera marginalizatzen den bitartean, ezin da aukera izan eta bere burua euskaltzaletzat duen arduradun politikoentzat. Euskalgintzaren Kontseilua eta euskalgintzako eragile nagusiak bat gatoz, erabaki politiko ausarten garaia da, botereirik ez duen komunitate bat desagerrarazteko kondentatuta baitago.
Eta har non gauden gure Bilbo maitean, euskaldun gehien batzen dituen hirian. Bilbon, 2025. urtean udal ordenantza ziztrin bat ere ez daukagu, Uriola eta Prest! euskarazko komunikabideek dirulaguntza eskangesahgitxi itxi behar izan dute, erdaraz diren BBKLive eta parekoei milioiak ematen dizkiete, gure auzoetako jai euskaldunak gabonetako boloetan diruz biziarazten dute, euskaraz kalera ateratzea helburu duten euskaltzeigeki ekimenei ezetzak ematen dizkiete, herri ekimenak isunez josten dituzte…
Abenduaren 3a borroka egun bilakatzea nahi dugu, euskaldunok eguneroko borrokan ito ez gaitezen. Ez baikara hizkuntza baten biziraupenaz ari. Zuek egoen lasai, euskara salbu ego badagoelako, baditugu testuliburuak, idazkiak, kantak. Euskaldunak, ordea, gara salbu ez gaudenak. Euskaraz bizi nahi dugun, eta euskaratik munduari begiratu nahi diogun hiztun-komunitate batez ari garelako. Ez duena, gaur artean bezala, bere betebehar oinarrizkoenak betetzeko euskaldun mozorroa jantzitzen ibili nahi. Horregatik sustitu beharr izango dugu, bakoitzak lanabes bat hartuta, gure artean dagoen erdalduntze makina erraldoia.
Beraz ere, borroka hile bihurtu da euskalgintzarentzateko. Eta euskararen aldeko olatu mobilizatzaile daude parez pare. Abenduaren 6an, Euskal Herrian Euskarazek, manifestazioa antolatu du Durangon, euskaraz bizitzeko Euskararen Errepublika behar dela aldarrikatzeko. Abenduaren 11n, ikasle greba deitu du Ikamak, euskal hezkuntza sistemaren aldeko borrokan gure babesa esateko. Eta abenduaren 27an, ekitaldia Euskalgintzaren Kontseiluak Miribillan, euskararen etorkizuna jokuan izanik, pizkundearen lehen txinparta pizteko.
Denok batera ezer, egin dezagun bultza, eta ikusiko duzue, laster erroinko dela.
La noche de este 3 de diciembre, miles de personas han recorrido el centro de Bilbao desde la Plaza Elíptica (Moyua) hasta la plaza del Teatro Arriaga en una movilización convocada por la iniciativa ciudadana GUKA!, que denuncia el “estancamiento” y el “riesgo de retroceso” del proceso de euskaldunización en la capital vizcaína. La marcha, que ha reunido a familias, jóvenes, colectivos euskaltzales y agentes sociales, ha sido descrita por la organización como “un grito común para frenar la gran máquina de castellanización” que, según denuncian, condiciona el día a día de quienes intentan vivir en euskera en la villa.
Los convocantes sostienen que los últimos estudios sociolingüísticos han confirmado que la euskaldunización atraviesa “una fase de estancamiento”, con síntomas claros de retroceso en el uso, el conocimiento y los espacios socialmente vascófonos. “Algunas voces dicen que el impulso se ha dormido. Otros miran con resignación los escasos resultados de décadas de esfuerzo colectivo”, expresa el comunicado leído al final de la manifestación.
Actualmente, Bilbao cuenta con 350.000 habitantes, de los cuales 100.000 son euskaldunes, una cifra “importante pero insuficiente”, según GUKA!, dada la dificultad de vivir en euskera con normalidad. La iniciativa denuncia que, pese a ser el municipio con mayor concentración de euskaldunes de Bizkaia, resulta “extraordinariamente complejo” realizar actividades cotidianas en la lengua propia: “Es difícil encontrar un médico euskaldun, escuchar en euskera al personal del cine o recibir en euskera las clases de Bilbao Kirolak”, señalan.
En ese contexto nació GUKA!, un movimiento que reclama cohesión, ambición y unidad para afrontar lo que consideran una ofensiva política, sindical y judicial contra el euskera. “Todo el trabajo de la euskalgintza bilbaína debe convertirse en una cuerda gruesa capaz de derribar la maquinaria que nos empuja al castellano”, declararon sus portavoces.
En su manifiesto, el colectivo defiende cuatro ejes principales:
- Hacer del euskera una opción atractiva: para ello, sostienen, quienes lo hablan necesitan “poder real”. Vivir en euskera “en medio del estrés y la complicación constante” -aseguran- lo convierte en una opción poco deseable.
- Asumir que ser euskaldun es una elección política: un posicionamiento que implica lidiar con situaciones hostiles a diario.
- Reivindicar la euskalgintza como humanismo: la lucha por el euskera está unida a la lucha por los derechos de todas las personas, con valores feministas, ecologistas, antirracistas y antifascistas.
- Exigir voluntad política real: sin decisiones valientes -afirman-, “nada cambiará”. Denuncian que en Bilbao “no existe ni una ordenanza municipal digna” en materia lingüística y recuerdan los recientes cierres de Uriola y Prest! por falta de apoyo público.
Según GUKA!, la respuesta institucional es “insuficiente”, mientras que la administración municipal y foral “mira hacia otro lado” ante la marginación cotidiana del euskera en servicios esenciales y espacios públicos.
La manifestación de hoy se enmarca en un ciclo más amplio de movilización en defensa de la lengua. El 6 de diciembre, Euskal Herrian Euskaraz ha convocado una marcha en Durango para reivindicar “la República del Euskera”; el 11 de diciembre, Ikama ha llamado a una huelga estudiantil por la educación vasca; y el 27 de diciembre, el Consejo de la Euskalgintza celebrará un acto en Miribilla para “encender la primera chispa del renacimiento” del euskera.
“Hagámoslo juntas, empujemos juntas, y veréis: pronto será irreversible”, cerró el comunicado leído en el Arriaga entre aplausos.
