Por Laura Fontalba
Ayer, mujeres del Movimiento de Pensionistas y colectivos adheridos al manifiesto Las Mujeres del Movimiento de Pensionistas de Euskal Herria ante la Iniciativa Legislativa Popular (ILP) se reunieron en Bilborock para analizar cómo ayudará su ILP a cerca de 66.000 mujeres pensionistas, que son quienes perciben las pensiones más bajas.
Durante el encuentro explicaron que el objetivo de la ILP es «desarrollar un Sistema Vasco que Complemente las Pensiones Mínimas hasta equipararlas al Salario Mínimo Interprofesional (SMI) en 14 pagas —de acuerdo a la Carta Social Europea—, previniendo así el riesgo de exclusión social de las personas pensionistas mayores de 60 años, en su mayoría mujeres que, por razones históricas y estructurales, han terminado percibiendo pensiones más bajas. Explicaron que, en el año 2023, 4.024 mujeres recibirían una pensión no contributiva de 484,6 euros en 14 pagas. Una cifra que aumentó en 2024, con 5.300 mujeres cobrando 518 euros mensuales.
Desde el movimiento insistieron en que estos datos no son «producto de la casualidad o del azar», sino fruto de un sistema patriarcal que ha asignado a las mujeres tareas del del hogar y del cuidado, que no han sido reconocidas y, mucho menos, retribuidas. «Como consecuencia de su dedicación principal a las tareas de cuidado, estas mujeres o no se han incorporado al mundo laboral, o si lo han hecho, ha sido por un corto espacio de tiempo que no les da derecho a una pensión contributiva», relataban y añadían: «Esto unido a la segregación del mundo laboral en función del sexo, que hace que las mujeres tengan los salarios más bajos ha dado lugar a una brecha salarial, que queda reflejada en la brecha de género de las pensiones».
Esta situación ha aumentado el interés y la importancia de la ILP que, de ser aprobada, propone establecer un SMI en la CAV que pueda servir de referencia para calcular el complemento. Un complemento que solicitan percibir de forma individualizada, independientemente de las relaciones de convivencia; y que será la administración pública vasca quien tendrá que garantizar que todas las personas con derecho a percibirlo, lo reciban. «No tenemos duda de que serán las mujeres pensionistas el colectivo más beneficiado por la aplicación de esta ILP y que esta aplicación reducirá la brecha de género en las pensiones», aseguraron.
Aunque saben que solventar la brecha de género requiere de medidas muy diversas, consideran que garantizar una pensión mínima de 1.134 euros a todas esas mujeres con pensiones no contributivas o contributivas que no llegan a esa cantidad supondría «una clara reducción» de dicha brecha. «Pensamos que con esta Iniciativa Legislativa, el Movimiento de Pensionistas de Euskal Herria pretende paliar, en cierta medida, eso que hemos catalogado como injusticia patriarcal», sentenciaron.
Komunikatua:
2023an, Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 6,000 pertsonak zuten kotizazio gabeko pentsioa, hau da, 484,6 €-ko diru-sarrerak 14 ordainsaritan. Horietatik 4.024 emakumeak ziren, hau da, kotizazio gabeko pentsioak zituzten 3 pertsonatik 2 emakumeak ziren, eta horien artean, 1.055 80 urtetik gorakoak ziren. 2024ko azaroan, kotizazio gabeko pentsioa duten pertsonak 7.859ra igo dira, eta hilean 518 € jasotzen dituzte 14 ordainsaritan. Pertsona horietatik, aurreko proportzioaren arabera, 5.300 inguru emakumeak izango lirateke.
Pentsio txikiena duten emakumeak dira, eta nekez irits daitezke hilaren amaierara. Gaur egun duten zaurgarritasuna ez da kasualitatearen edo zoriaren ondorio, bidegabekeria historiko baten ondorio baizik, feministok patriarkatua deitzen dugun sistema batean sustraituta dagoena. Sistema horrek emakumeei espeziearen zaintza-lanak esleitu zizkigun, eta zeregin horiek ez dira lantzat hartu, eta, beraz, ez dira ordaindu familiaeremuan egin diren bitartean. Hain zuzen ere, zaintza-lanetan duten dedikazio nagusiaren ondorioz, emakume horiek lan-munduan ez dira sartu, edo sartu badira, kotizazio peko pentsioa jasotzeko eskubiderik ematen ez dien denbora laburrerako izan dira.
Eta lan-munduan sartu diren emakumeak lanaldi bikoitzaren kontura izan dira, etxean eta etxetik kanpo, eta, horren ondorioz, emakume askok lanaldi partzialeko enpleguak dituzte, eta emakumeek hartzen dituzte, batez ere, zaintzarako eszedentziak. Egoera horiek pentsioaren zenbatekoan eragiten dute, beherantz. Horrek eta lan-mundua sexuaren arabera bereizteak, emakumeek soldata baxuagoak izateak, soldata-arrakala bat eragin du, pentsioen genero-arrakalan islatzen dena.
Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak, egoera hori kontuan hartuz, “Pentsioen Osagarri bat Bermatzeko Neurrien” Herri Ekimen Legegilea (HEL) erregistratu zuen joan den irailean Eusko Legebiltzarrean. Ekimen hori urriaren amaieran onartu zen izapidetzeko.
Gutxieneko pentsioak Lanbide arteko Gutxieneko Soldatarekin (LGS) parekatu arte osatuko dituen Euskal Sistema garatzea da HEL honen helburua, Europako Gutun Sozialaren arabera, 14 ordainsaritan ordainduko dena, horrela, 60 urtetik gorako pentsiodunen gizarte-bazterketako arriskua prebenitzeko. EAEn LGS bat ezartzen bada, hori izango da osagarria kalkulatzeko erreferentzia. Osagarri hori banan-banan aplikatu nahi dugu hartzaile bakoitzarentzat, haien bizikidetza-harremanak edozein direla ere. 2017ko Eskubide Sozialen Europako Zutabearen eta Europako Gutun Sozialaren arabera, baliabide nahikorik ez duen pertsona orok zahartzaroan bizitza duina bermatuko duen gutxieneko errenta jasotzeko eskubidea du. HEL honen arabera, euskal administrazio publikoa izango da ofizioz jardungo duena osagarria jasotzeko eskubidea duten pertsona guztiek jasoko dutela bermatzeko.
Zalantzarik gabe, emakume pentsiodunak izango dira HEL hau aplikatzearen onura gehien jasoko dutenak, eta aplikazio horrek pentsioen genero-arrakala murriztuko du. Generoen arteko arrakala hori, HELren Zioen Azalpenean azaltzen den bezala, denboran zehar mantentzen da (emakumeen eta gizonen batez besteko erretiro-pentsioen arteko aldea 10 €-koan besterik ez da gutxitu 2014 eta 2024 artean), alde hori murrizteko hartutako neurriak ez direlako eraginkorrak izan: a) pentsioetarako kotizazio-aldiak zenbatzean, lanaldi partzialeko lana lanaldi osoarekin parekatzea, ez zaie aplikatzen pentsioa 2023ko urriaren 1a baino lehen pentsioa eskuratu dutenei; b) 2015ean emakumeek egindako ekarpen demografikoagatiko edo amatasunagatiko pentsioosagarria, edota 2021eko otsailaren 4tik aurrera osagarri hori ordezkatu zuen generoarrakala murrizteko kotizazio peko pentsioak konpentsatzekoa, ez zaizkie aplikatu adin handieneko emakumeei, 2016ko urtarrilaren 1a baino lehen eskuratu baitzuten pentsioa.
Egia da emakumeek pairatzen duten desberdintasun hori konpontzeko beharrezkoa dela askotariko neurriak hartzea, bai eta zaintza-lanak gizonen eta emakumeen artean ekitatez banatzea ere. Baina argi dago kotizazio gabeko edo kotizazio peko pentsioak dituzten eta zenbateko horretara iristen ez diren emakume guztiei 1.134 euroko gutxieneko pentsioa bermatzeak genero-arrakala nabarmen murriztea ekarriko duela.
Laburbilduz, esan dezakegu emakumeek aitortzarik ez duten eta ordainsaririk jaso gabe eginak diren zaintza-lanetan ematen duten dedikazioak, lan-munduan duten egoera prekarioa eta diskriminatua ondorioztatu duela. Lan-munduko desberdintasun-egoera horrek pentsio baxuagoak izatea eragin du, kotizazio pekoak edo kotizazio gabekoak izan. Gure ustez, HEL honen bidez, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduak arindu egin nahi du, nolabait, bidegabekeria patriarkal gisa katalogatu dugun hori.
Egindako kalkuluen arabera, izapidetzeko onartutako HELren bidez, 66.000 emakume pentsiodunek (guztira, onuradunak izango diren ia 100.000 pentsiodunen artetik) jaso ahal izango dute 1.134€-ko osagarri hori, eta horrek bizi-baldintza duinak lortzeko gutxieneko diru-sarrera nahikoak bermatuko dizkie, eta, gainera, genero-arrakala murriztuko da.
Horregatik, emakume guztiak animatzen ditugu HEL hau babestera, beren sinaduraren bidez.
