Por David BM
El 18 de junio de 2025, Zehar‑Errefuxiatuekin y CEAR en Euskadi ofrecieron una rueda de prensa en Bilbao con motivo del Día Mundial de las Personas Refugiadas, alertando sobre un nuevo retroceso en derechos humanos tras la entrada en vigor el 20 de mayo de la reforma del Reglamento de Extranjería (LOEX).
En lo que va de año, 3.633 personas han solicitado protección internacional en Euskadi -ligeramente al alza respecto a las 3.300 de 2024-, y 64.368 a nivel estatal. Bizkaia lidera en Euskadi, con 2.067 solicitudes registradas hasta mayo. En el conjunto de España, se consolida como el segundo país de la UE en receptoras, con 167.366 peticiones en 2024 -un 2,5 % más que en 2023 .
Ambas entidades alertan de que la reforma de la LOEX profundiza en la criminalización de refugiados y migrantes, dificultando su acceso a protección y a una vida digna en Euskadi. En concreto, el artículo 126 elimina el cómputo del tiempo de solicitud de asilo para obtener permisos de arraigo, lo que supone una penalización para quienes ejercen su derecho a solicitar asilo. “Se ha generado muchísima incertidumbre; hay personas que han renunciado sin alternativas de vida”, explicó el director de Zehar, Javier Canivell.
Se alinean así con el contenido del Pacto Europeo de Migración y Asilo, cuyo objetivo, según advierten, es dificultar aún más el acceso a asilo y reforzar la división entre «migrantes merecedores» y no merecedores de protección.
Respecto a origen de solicitudes, se observa un fuerte aumento de personas venezolanas -un 35 % más (de 27.308 a 38.246) hasta mayo-, mientras que colombianos y peruanos caen cerca de un 60 % . También se señala un aumento de solicitantes maliense, especialmente hombres solos.
En cuanto a cifras globales, Euskadi es ya la cuarta comunidad con más solicitudes, con un crecimiento del 10 %: 3.633 frente a 3.300 en 2024. Bizkaia lidera, seguida por Araba y Gipuzkoa .
El informe anual de CEAR posiciona a España como el segundo país de la UE en peticiones de asilo, pero con una tasa de reconocimiento muy baja (18,5 %), frente a la media europea del 46,6 %. Las nacionalidades con mayor reconocimiento son Mali, Somalia y Palestina .
El caso de Gaza sobresale: según CEAR, más de 55.000 personas asesinadas y 1,9 millones desplazadas, sin respuesta internacional efectiva . Zehar y CEAR reclaman alto el fuego permanente, ayuda humanitaria real, el fin de la criminalización de la solidaridad y el cese de envío de armas .
Asimismo, alertan del agravamiento en la situación de países como Mali (aumento del 142 % en solicitudes) y la inclusión en una “lista de países seguros” de naciones como Colombia, Egipto o Marruecos, lo que contraviene el derecho internacional y puede justificar rechazos automáticos .
También han recordado la situación de los menores no acompañados en Canarias y la masacre de Melilla (junio 2021), con al menos 37 muertos y 470 devoluciones ilegales, un episodio que exige responsabilidades y aún no ha sido clarificado.
Finalmente, Zehar presenta el proyecto “Entretejidas/Sareginak”, que busca transformar narrativas discriminatorias, especialmente hacia mujeres refugiadas, y generar discursos culturales que promuevan su integración.
Urtero ekainaren 20an ospatzen den Errefuxiatuen Mundu Egunaren esparruan, Zehar-Errefuxiatuekin eta CEAR Euskadi erakundeek salatu dute giza eskubideen arloan beste atzerapauso larri bat izan dela, Atzerritarrei buruzko Legearen Erregelamenduaren (LOEX) azken erreformarekin. Migrazio eta Asilorako Europako Ituna abian jartzeaz gain, erreforma berri hori ere aintzat hartu behar da; izan ere, Europara eta Euskadira iritsi eta bizitza babesten saiatzen ari direnentzako errepresioa eta indarkeria areagotuko ditu.
Bi erakundeok ohartarazi nahi dugu, ekainaren 20 honetan, Lege berri horren neurriek gero eta gehiago zigortzen eta kriminalizatzen dituztela errefuxiatuak eta migratzaileak, eta horrek zaildu egiten duela Euskadin nazioarteko babesa eta bizimodu duina izatea.
Oscarren kasua pertsona askok bizi duten errealitatea da, LOEX legearen 126. artikulua aldatu zenetik, beren eskubideak murriztuta ikusten baitituzte. “Erreforma berria dela eta, Espainian hiru urte eta erdi igaro ondoren, Nazioarteko Babesaren eskaeran atzera egin behar izan dut. Oraintxe bertan ez daukat ezer, izapideak egiten hainbeste denbora eman ondoren, azkenean utzi egin behar izan dut”, aitortu du.
Atzerritarrei buruzko Lege Organikoak (LOEX) nazioarteko babesa eskatzen duten pertsonak “zigortzen” ditu
Zehar-Errefuxiatuekin erakundeko zuzendari Javier Canivellek adierazi duenez, “maiatzaren 20tik indarrean dagoen LOEXen erreforma berriak larritu egiten du babesa eskatzen duten pertsonen babesgabetasun-egoera, eta nazioarteko babes-eskaera bat egin duten pertsonak errotzea diskriminatzen du; errefuxiatuak etsitzeko eta kriminalizatzeko jarduera argia da”.
Atzerritarrei buruzko Erregelamenduaren 126. artikuluak erreformak errotzeko bidea ezabatzen du, eta nazioarteko babes-eskaeraren denbora ez du kontuan hartzen erroldatze bidezko administrazio-egoera erregularizatzeko, uste baitu nazioarteko babes-eskaera ebazten den bitartean pertsonak ez daudela Estatuan erroldatzen.
“Errotze bidezko bizileku-baimena lortzeko, pertsonek herrialdean bizi izan direla frogatu dezaketen denboraren zenbaketa hartzen da oinarri, eta funtsezko elementua da, lan-, gizarte- eta prestakuntza-loturako beste baldintza batzuk lortzeko. Beraz, nazioarteko babesa eskatzeko eskubidea erabiltzen dutenei ezarritako zigorra da erreforma, eta ziurgabetasun handia sortu du gure bulegoetan artatzen ditugun pertsonen artean. Horietako batzuek uko egin diote beren prozedurari, beste bizi-aukera batzuk izan gabe” aitortu du Canivellek, eta honako hau adierazi du: «premiazkoa da politika horiek iraultzea, Euskadi segurua, babeslea eta diskriminaziorik gabea eraikitzeko, babesaren eskubidearekin eta benetako errotzearekin konprometitua».
Erreforma hori bat dator Espainiako Gobernua Migrazio eta Asilorako Europako Itunarekin egiten ari den inplementazioarekin. Itun horrek are gehiago zailtzen du herrialde seguru baterako sarbidea eta asilo-eskubidearen erabilera, nazioarteko babesa merezi dutenen eta merezi ez dutenen arteko bereizketa sakontzen du, eta “migratzaile” gisa katalogatzen direnen bizitza duina izateko alternatiba oro oztopatzen du, alde batera utzita zein baldintzatan egin zuten ihes beren jatorrizko herrialdeetatik, eta itzularaziz gero, haien segurtasuna zaindu gabe.
Kolonbiako eta Peruko eskaerak gutxitu egin dira
Erreforma horrek bete-betean eragiten die aurten (2025eko maiatzaren 31n) Euskadin nazioarteko babesa eskatu duten 3.633 pertsonei eta Espainiako Estatu osoko 64.368 pertsonei. Nahiz eta iazko datuekin alderatuta beherakada txikia izan (3.300 eskaera Euskadin eta 73.130 Espainian), oso garrantzitsua da eskaerak aurkezten ari diren nazionalitateak nabarmentzea.
Venezuelarren eskaerak asko igo dira, historikoki arrazoi humanitarioengatik bizileku baimena jaso duen herrialdea baita. 2024ko maiatzera arte 27.308 eskaera zeuden, eta aurten 38.246, hau da, venezuelarren eskaerak % 35 igo dira. Kolonbia edo Perutik datozenen eskaerak, berriz, % 60 jaitsi dira.
Kolonbiarren eskaerak 19.371tik 7.993ra jaitsi dira ekainera arte; ia % 60ko jaitsiera. Peruko egoera antzekoa da, eskaerak % 58 jaitsi baitira; iazko ekainera arte 4.964 zeuden eta aurten 2.078 daude.
Zehar-Errefuxiatuekin erakundeak berretsi du aldatu egin dela nazioarteko babesa eskatzen dutenen joera. “Bulegora iritsi diren Kolonbiako, Peruko eta Hondurasko nazionalitatea duten pertsona gehienek nazioarteko babesik ez eskatzea erabaki dute, eta lehen eskatzen zuten. Gainera, gora egin du asilo-orientaziora jo duten pertsonen kopuruak; izan ere, gora egin du bakarrik dagoen gizonaren profilak, batez ere Maliko nazionalitatea dutenena”, esan du Canivellek.
Asilo-datuak Euskadin
2025ean (maiatzaren 31ra arte), 3.633 pertsonak eskatu dute nazioarteko babesa Euskadin, eta 64.368k Estatu osoan. Gure erkidegoan hazkunde arina izan da ( %10), iazko datuekin alderatuta (3.300 eskaera Euskadin), eta igoera horrek Euskadi laugarren autonomia erkidego gisa kokatzen du eskaera gehien dituenen artean. Estatu mailan, ordea, jaitsiera izan da 2024arekin alderatuta (73.130 eskaera).
Probintzien arabera, Bizkaia da aurtengo lehen bost hilabeteetan Estatu osoan eskaera gehien jaso dituen hirugarren probintzia, 2.607rekin. 2024an, Bizkaia izan zen eskaera gehien jaso zituen probintzia (4.916), eta haren atzetik Araba (1.483) eta Gipuzkoa (1.330) kokatu ziren.
Nafarroan, 1.441 pertsonak eskatu zuten babesa 2024an eta 894k 2025eko maiatzaren 31ra arte.
Euskadi zazpigarren postuan kokatu zen 2024an eskaera kopuruari dagokionez. Lehen postuan Madril egon zen berriro (47.439 eskaera), eta ondoren Andaluzia (25.538), Katalunia (17.488), Galizia (8.415) eta Aragoi (8.153).
CEAR-ek aurkeztu du 2025eko Urteko Txostena: Errefuxiatutako Pertsonak Espainian eta Europan
Lehen aldiz, Espainia bigarren herrialde gisa kokatu da eskaera kopuruari dagokionez, Alemania soilik gaindituta. Eskaera gehien jaso dituzten nazionalitateak izan dira: Venezuela, Kolonbia eta Mali. Hala ere, aitorpen-tasa oso baxua izaten jarraitzen du: %18,5, Europako batez bestekoaren (%46,6) oso azpitik. Aitorpen-tasarik handienak izan dituzten nazionalitateak Espainian honako hauek izan dira: Mali, Somalia eta Palestina, hurrenkera horretan.
CEAR Euskadiko ordezkariak, Elena Valverdek, nabarmendu duenez, “2024an gatazkak, indarkeria, egonkortasun politikorik eza eta giza eskubideen urraketak areagotu egin dira”. CEAR-en urteko txosteneko datuen arabera, “2024an 123 milioi pertsona baino gehiago behartuta egon ziren euren etxeetatik ihes egitera”.
Bi erakundeentzat Palestinako egoera nabarmentzekoa da. Valverdek azaldu duenez, “Gazako lurraldean Israelek egindako genozidioak 55.000 pertsona baino gehiago hil ditu eta 1,9 milioi desplazatu, nazioarteko erantzun duin baten gabezia larrian”. Bi erakundeok suhiltze iraunkorra, laguntza humanitarioaren sarrera, ilegalki atxilotutako pertsona guztien askatasuna eta palestinar herriaren egia, justizia eta konponketa eskubidearen bermea eskatzen dugu. “Halaber, Palestinarekin elkartasuna jazartzea eta kriminalizatzea amaitu behar da, eta armamentuaren bidalketak eten”.
Mali da beste puntu gori bat. “Europan, asilo-eskaerak %142 hazi dira, eta hori da iazkoarekin alderatuta aldaketa handiena. Afrikako herrialde horrek 2012tik luzatzen den krisi humanitario konplexu bati aurre egin behar dio. Krisi horretan uztartzen dira jihadismoaren mehatxua, 2020ko estatu kolpearen ondorengo ezegonkortasun politikoa, egitura-ahultasunak, erronka sozioekonomikoak eta klima-krisiaren eraginak”.
Herrialde seguruen zerrenda
Nazioarteko babesa behar duten pertsonen aurkako indarkeriak sakontzen jarraitzeko, Europako Batzordeak, Migrazio eta Asilorako Europako Itunaren esparruan, herrialde seguruen zerrenda bat proposatu du, eta, besteak beste, Kosovo, Bangladesh, Kolonbia, Egipto, India, Maroko eta Tunisia daude zerrenda horretan. Horrela, nazioarteko babes-eskaerak ukatzea argudiatzeko tresnak izango dituzte.
Herrialde seguruen zerrenda bat izatea nazioarteko zuzenbidearen eta Errefuxiatuen Estatutuari buruzko 1951ko Konbentzioaren aurkakoa izan daiteke. Konbentzio horren arabera, xedapenak bereizkeriarik gabe aplikatuko dira, eta asilo-eskaera bakoitza banan-banan eta zehatz-mehatz aztertu behar da.
Zerrenda horretako herrialde askok indarkeria-indize handiak dituzte. Kolonbia, adibidez, lurraldea eta ingurumena defendatzeko munduko herrialderik arriskutsuena da (Global Witness), giza eskubideen aldeko 157 pertsona hil zituzten 2024an (Somos Defensores programa), 76 sarraski gertatu dira (Indepaz) eta 313.600 pertsona daude lekualdatze behartuan eta konfinamenduan.
Ekainean, halaber, 4 urte beteko dira Melillako sarraskia gertatu zenetik. Gutxienez 37 pertsona hil ziren, 77 desagertu ziren eta 470 legez kanpoko kanporatze egin ziren, baina ez da erantzukizunik argitu. Gehienak gerran zeuden herrialdeetako pertsonak ziren, eta hesia gainditzera behartuta zeuden, asiloa eskatzeko eskubidea gauzatzeko. Itunak zigorgabetasun handiagoa ekarriko du mugetako indarkeriaren aurrean.
Migratzaile eta errefuxiatuei buruzko iruditeria kolektiboa aldatzeko gomendioak
Entretejidas/Sareginak proiektuak narratiba aldatu nahi du, diskriminazioari aurre egiteko eta diskurtso berriak sortzeko. Zehar-Errefuxiatuak erakundean arreta jartzen dugu migrazio-prozesu bat bizi izan duten emakumeek sortutako eta protagonizatutako narratibetan. Emakume errefuxiatuei, migratuei eta desplazatuei laguntzen diegu, beren oinarrizko eskubide kulturalak izateko behar diren baliabideak eta tresnak eskuratu ditzaten. Halaber, proiektu osoan zehar jasotako gomendioak eta ikaskuntzak bildu dira, besteak beste, emakume errefuxiatuen ahalduntzea sustatzen duten ekimenak hobetzeko edo politika kulturaletan eragiteko.
