Por David BM
Barakaldo, martes 9 de septiembre de 2025 – Hay puertas que nunca deberían cerrarse. Una de ellas, en Barakaldo, volverá a abrirse este 15 de septiembre: la del Punto de Información sobre Derechos Sociales, un recurso que cumple 28 años de vida. No es una oficina cualquiera. Para muchas personas es, literalmente, la única brújula en un mar de recortes, precariedad y trámites interminables.
El balance del último curso habla por sí solo: 756 familias acudieron a este espacio gestionado por la plataforma Berri-Otxoak, nacida hace tres décadas contra la pobreza y la precariedad. Allí encontraron orientación gratuita, asesoramiento y, sobre todo, una voz que denuncia lo que tantas veces se quiere esconder bajo estadísticas frías: mujeres solas con hijos, pensionistas que no llegan a fin de mes, trabajadores con contratos basura que ni siquiera aseguran lo básico.
“El agravamiento de las condiciones socioeconómicas ha desbordado este recurso una vez más, sin que el Ayuntamiento o el Gobierno Vasco hayan puesto medios para atender la demanda en un contexto de precariedad e inflación desbocada”, denuncian desde Berri-Otxoak.
El perfil de quienes acuden refleja la crudeza de la realidad: 63% son mujeres, la mayoría con empleos precarios o responsabilidades de cuidado invisibilizadas. Casi la mitad de las consultas (49%) están relacionadas con las ayudas de emergencia que tramita el Ayuntamiento de Barakaldo, incluidas quejas por falta de atención en casos de desahucios, alquileres imposibles o hipotecas asfixiantes. Un 38% señala a Lanbide y sus trabas en el acceso a la RGI. El resto, un 13%, son reclamaciones sobre el Ingreso Mínimo Vital, que acumula ya 99 quejas por incumplimientos.
Los números ponen rostro a la desigualdad: 47% de las consultas las realizan personas de entre 45 y 65 años, seguidas por el 28% de personas entre 30 y 45, y un 15% de jóvenes entre 22 y 30. El 64% de quienes acuden tienen un empleo precario, el 15% son pensionistas y el resto, personas desempleadas de corta o larga duración.
Los datos del municipio son alarmantes: 25.700 vecinos y vecinas tienen trabajos precarios, un 11% de la población activa está en paro y, entre estas personas, más de la mitad (52%, unas 2.981 personas) no perciben ingreso alguno. Barakaldo, según la propia plataforma, encabeza el riesgo de pobreza en Euskadi (10,1%) entre las localidades de más de 50.000 habitantes.
“Las políticas institucionales suponen un ataque frontal a la población trabajadora más desfavorecida”, subrayan desde Berri-Otxoak, que denuncia cómo se ha endurecido el acceso a las ayudas, se han recortado las cuantías y se mantiene un presupuesto insuficiente.
El recurso funciona cada lunes de 11.00 a 13.00 horas en la calle San Antonio nº 8, y también de forma telemática a través del correo berrietxea@nodo50.org. Es gratuito y se sostiene gracias al esfuerzo militante de quienes llevan casi tres décadas acompañando a familias que sienten el sistema como un muro más que como un respaldo.
Berri-Otxoak nació el 12 de agosto de 1992 y, desde entonces, se ha mantenido en pie con movilizaciones contra los desahucios, la especulación inmobiliaria y los recortes sociales. Desde que abrió esta oficina, un 17 de noviembre de 1997, han pasado por ella 17.860 familias. Una cifra que impresiona y, al mismo tiempo, señala una herida: si después de 28 años sigue siendo necesario, es porque la pobreza en Barakaldo no ha sido una excepción, sino una constante.
La verdad es que cada dato de este balance es un espejo incómodo para las instituciones. Y, sin embargo, ahí siguen, un año más, con la persiana levantada, convencidos de que los derechos sociales no se piden, se conquistan.
Barakaldoko Eskubide Sozialei buruzko Informazio Guneak urteko zerbitzua irekiko duela iragarri du, 28 urteko etengabeko presentzia markatu duena herrian. Sortu zenetik, baliabide hori funtsezko zutabea izan da udalerriko pertsona eta familia prekarizatuenek eta pobretuenek dituzten eskubide sozialak defendatzeko, oinarrizko gizarte-zerbitzuei buruzko orientazioa, salaketa eta aholkularitza eskainiz.
Astelehen honetan, irailaren 15ean, beste urte batez, pertsiana altxatuko du baliabide sozial horrek Barakaldon.
756 familiari arreta eman die azken ikasturtean Barakaldoko Berri-Otxoak, pobreziaren eta prekarietatearen aurkako plataformak duela 28 urtetik dinamizatzen duen gizarte-eskubide eta -prestazioei buruzko informazio-puntu alternatibotik. Desinformazioaren eta etxebizitza edo gizarte-prestazio duinak eskuratzeko oztopoen aurka sortu zen espazio hori. Era honetan instituzioek familia ahulenak zigortzen dituzte: emakumeak, pentsiodunak, langabeak edo enplegu prekarioak dituztenak.
«Herriko familien baldintza sozioekonomikoen larriagotzearen ondorioz, baliabide horrek gainezka egin du aurten ere, eta Barakaldoko Udalak edo Eusko Jaurlaritzak ez dute bitartekorik jarri informazio eskaerak kudeatzeko prekarietate eta inflazio garai zoro hauetan», azpimarratu dute Barakaldoko elkartetik.
Ia hiru hamarkadatan zehar, Informazio Guneak bilakaera izan du gizartearen behar aldakorrei erantzuteko, eta funtsezko tresna bihurtu da herritar guztiek beren eskubideak baliatzeko behar duten informazioa eskura izan dezaten bermatzeko.
Berri-Otxoak kudeatzen duen gizarte-eskubide eta -prestazioei buruzko informazio-puntu alternatiboa guztiz doakoa da eta astelehenetan 11:00etatik 13:00etara San Antonio kaleko 8. zenbakian eta telematikoki berrietxea@nodo50.org helbide elektronikoaren bidez funtzionatzen du.
Plataformak argitaratutako urteko balantzeak kontsulta gehienak emakumeek egiten dituztela egiaztatu du ( % 63), eta, beraz, «erakundeek herritarrei informazioa emateko duten eskubidea betetzea benetan duten berdintasunaren aldeko konpromisoaren adierazle egiazkoa izan behar duela uste dugu», adierazi dute.
Kontsulten gaiari dagokionez, » % 49 Barakaldoko Udalak izapidetzen dituen larrialdi-laguntzei buruzko salaketak dira, baita etxegabetze-egoerei, etxebizitza duin bat eskuratzeari edo alokairu- eta hipoteka-gastuak estaltzeko diru-sarrerarik ez izateari lotutako arazoei arreta ez ematea ere».
Salaketa horiek gizarte-prestazioak eskuratzeko izapideetan Lanbidek izandako jardunbide txarrei buruzkoak dira, bereziki, DSBEari buruzkoak, jasotako kontsulten % 38 baitira.
Aipatzekoak dira, halaber, Bizitzeko Gutxieneko Diru-sarrerarekin (BAG) lotutako kontsultak ( % 13), 99 kexa metatu baititu diru-sarrera hori eskuratzeko eta izapidetzeko ez-betetzeengatik.
Adin-taldeen arabera, kontsultak 45 eta 65 urte bitarteko pertsonek egin zituzten ( % 47), 30 eta 45 urte bitartekoek ( % 28), 22 eta 30 urte bitartekoek ( % 15) eta 65 urtetik gorakoek ( % 10).
Profil sozioekonomikoari dagokionez, datuek langile pobreen egoera erakusten dute; izan ere, «kontsulten % 64 enplegu prekarioa duten pertsonenak izan dira», eta, ondoren, pentsiodunek egindakoenak ( % 15), «erakundeen zaintzak kaskarrak direla nabarmentzen dute». Gainerako % 8 eta % 13 langabeek egin zituzten, hurrenez hurren, azken urtekoek, eta iraupen luzekoek.
Barakaldoko familia gehienetan lan prekarioa (25.700 pertsona) edo langabetua (biztanleria aktiboaren % 11) duen pertsona bat dago, eta langabeen artean %52k (2.981 pertsona) ez du inolako diru-sarrerarik, subsidiorik edo prestaziorik jasotzen; horrek esan nahi du EAEn pobrezia-arrisku handiena duen udalerria dela ( % 10,1) 50.000 biztanletik gorako euskal herrien artean.
«Egoera hori islatzen duen balantzea ikusita, ezarritako politika instituzionalak langile behartsuenen aurkako eraso gisa interpretatzen dugu», salatu dute Berri-Otxoaketik.
Barakaldon prekarietate- eta pobrezia-egoerak areagotzen diren bitartean, gobernu-taldeak nahita erabaki du udal-laguntzei aurrekontu eskasa ematea, laguntzak jasotzeko baldintzak gogortzea eta herriko familiek oinarrizko premiei aurre egiteko eskubidea duten prestazioen zenbatekoa murriztea.
Berri-Otxoak duela hiru hamarkada sortu zen, 1992ko abuztuaren 12an, eta 33 urteko ibilbidean nabarmendu da etxebizitza duina izateko eskubidearen alde, espekulazioaren eta etxegabetzeen aurka, eta murrizketen, prekarietatearen eta pobreziaren aurka egindako mobilizazioengatik. Kolektiboak, gainera, 1997ko azaroaren 17tik gizarte-laguntzei buruzko informazio-bulego bat du, eta bulego horretatik 17.860 familia igaro dira 28 urte hauetan.
