Más abajo en Euskera.
Por DavidBM
Bilbao, 4 noviembre 2026 – Los movimientos populares de Euskal Herria han identificado más de 40 nudos que limitan su capacidad de incidir en la sociedad y en la política. Entre ellos están la blanquitud de un movimiento que apenas colabora con los colectivos racializados, la pérdida de confianza en su propia fuerza o las dudas sobre cómo comunicar en redes que dependen de los poderosos. Son las conclusiones del proceso de reflexión-acción “Herri Mugimendua(k): eraginkorra(k) ote?”, que se pregunta si los movimientos populares son eficaces. La Fundación Joxemi Zumalabe y la asociación Bizilur han presentado sus resultados este miércoles en Bilbao.
El trabajo arrancó en 2024 y ha durado más de dos años. Se han celebrado 10 talleres en ocho pueblos y ciudades, han participado más de 150 militantes y se han hecho 19 entrevistas, con el apoyo de una comisión de seguimiento formada por distintos agentes del movimiento popular.
Todo ello se recoge en tres soportes. Un libro con el análisis, los debates y las conclusiones. Una revista que da voz a las trayectorias y reflexiones de 19 militantes. Y un documental de cuatro partes que se puede ver seguido o por capítulos.
Cinco nudos prioritarios
De esos más de 40 nudos, los participantes priorizaron cinco en un ejercicio colectivo y han creado herramientas prácticas para trabajarlos.
El primero tiene que ver con la militancia. Con el cambio de ciclo político, sostienen, también ha cambiado la forma de entender el compromiso. La teoría del triple cuidado pide equilibrio entre la persona, el grupo y el proyecto, pero sospechan que últimamente predomina el cuidado propio. Y se preguntan si están perdiendo la confianza en su capacidad para transformar las cosas, lo que llaman “autoestima revolucionaria”.
El segundo es la blanquitud. Según el diagnóstico, el movimiento popular vasco es en general blanco y de un nivel económico determinado. Hay colectivos formados por personas racializadas, pero la colaboración entre unos y otros es escasa. “¿Es posible hacer nuestro camino sin tener en cuenta a uno de los sectores más vulnerables de la sociedad?”, plantean. También se preguntan por sus propios privilegios.
La formación política es el tercero. La consideran imprescindible, pero señalan que se sigue entendiendo de forma muy rígida, que los recursos no están en red y que a menudo sirve para reforzar la línea propia en vez de fomentar el debate crítico.
El cuarto nudo es la comunicación. La hegemonía de las redes sociales ha cambiado la manera en que los movimientos llegaban a la gente, y hoy les cuesta hacer llegar su mensaje. Se preguntan si van por buen camino usando redes que dependen de los poderosos y si tienen los conocimientos necesarios para ser eficaces en ellas.
El último es la dificultad para hacer planes realistas y entrelazar luchas. Reconocen que a menudo no ajustan los planes a sus recursos, y eso acaba pesando en la autoestima y en la capacidad de incidencia.
Autocrítica sin flagelarse
La fundación y Bizilur insisten en mirar estos problemas con optimismo. “Nuestro objetivo no ha sido flagelarnos, sino poner sobre la mesa los retos que tenemos”, explican. Tampoco ofrecen una fórmula cerrada. “No existe una única medida ni una receta universal para medir la eficacia”, apuntan. Lo que proponen es analizar la propia actuación, identificar los límites y crear espacios para aprender con otros.
Por eso presentan los materiales como una invitación a seguir debatiendo, y quieren que lleguen al mayor número posible de colectivos y militantes. Entre las funciones de la Fundación Joxemi Zumalabe está apoyar a las iniciativas, grupos y movimientos que trabajan por la transformación social, en Euskal Herria y fuera de ella.
La presentación abierta será esta tarde, a las 18:30, en el Kafe Antzokia de Bilbao, donde se podrán ver el libro, la revista y el documental.
Joxemi Zumalabe Fundazioak, Bizilur Elkartearekin elkarlanean, “Herri Mugimendua(k): eraginkorra(k) ote?” Gogoeta-Ekintza prozesuaren emaitzak argitara eman ditu: liburu bat, aldizkari bat eta lau ataleko dokumental bat. Bi urte luzeko hausnarketa kolektiboaren ondorio dira hiru materialak, eta helburu dute Euskal Herriko Herri Mugimenduen eraginkortasun politikoari buruzko eztabaida zabaltzea, egindako ibilbidea partekatzea eta aurrera egiteko tresnak eskaintzea.
Euskal Herriko Herri Mugimenduek funtsezko zeregina izan dute eta dute jendartearen eraldaketan: problematika ezberdinak ikusgarri egitea, aldarrikapenak artikulatzea, norbanakoen subjektibitateak eraldatzea, agenda politikoan eragitea eta bestelako harreman eta komunitateak eraikitzea. Baina mugimendu horiek jarduten duten testuingurua aldatu egin da, eta horrek galdera estrategiko bat mahai gainean jartzen du: zer esan nahi du gaur egun eraginkorra izateak, eta zer baldintza behar dira eraldaketa politikoa sustatzen jarraitzeko?
Gogoeta ezinbestekoa da gizarte eraldaketarako
Herri Mugimenduek gizartean eta politikan eragiteko duten gaitasunaz hausnartzea bereziki esanguratsua da. Zer nolako gaitasuna dugu errealitate sozial eta politikoa eraldatzeko? Zeren araberakoa da gaitasun hori? Eta zelan aldatu da azken urteetan? Ze korapilok mugatzen dute gure eraginkortasun politikoa? Eta zelan askatu ditzazkegu korapilo horiek?
Gai horiei eta beste hainbesteri heltzeko saiakera izan da egindako prozesua. Eta kolektibotasuna, aniztasunaren zaintza eta horizontaltasuna egon dira prozesuaren oinarrian. Gogoetak, ordea, aurrera darrai, eta kritikotasunari, lan militanteari eta komunitateari eusten jarraitzeko deia luzatzen dugu.
Zein korapilo jarri ditugu mahai gainean?
Esan bezala, Euskal Herriko Herri Mugimenduen eraginkortasun politikoa mugatzen duten korapiloak identifikatzea eta horietako batzuk askatzeko tresna praktikoak sortzea izan da. Orotara, gure eragiteko gaitasuna mugatzen duten 40 korapilo baino gehiago identifikatu ditugu, eta horietako 5 askatzeko tresna
- Militantzia ereduen bilakaera eta autoestimu iraultzailearen galera: ziklo politikoaren aldaketarekin batera, konpromezu politikoa ulertzeko modua ere aldatu da. Zaintza hirukoitzaren teoriak norbanakoaren, taldearen eta proiektuaren arteko oreka bilatzera animatzen bagaitu ere, susmoa dugu azken aldian norberaren zaintza nagusitzen ari dela. Horretaz gain, eraldaketa bultzatzeko dugun gaitasunean konfiantza galtzen ari gara?
- Euskal Herriko Herri Mugimendaren zuritasuna: Euskal Herriko Herri Mugimendua, oro har, zuria eta maila ekonomiko jakin batekoa da. Badaude ere kolektibo arrazializatuetako kidez osatutako hainbat eragile, baina, egiari zor, ez dago elkarlan askorik. Gizarte eraldaketan sinesten dugun heinean, posiblea da gure bidea egitea gizarteko sektore zaurgarrienetariko bat aintzat hartu gabe?
- Formakuntza integralaren falta: formakuntza politikoa ezinbestekoa da askapen prozesu orotan militanteen gaitasunak handitzeko. Formakuntza prozesu hori, ordea, oraindik era oso zurrun batean ulertzen dugu, formakuntzarako bitartekoak ez daude saretuta, eta askotan norberaren ildoaren indartzerako erabiltzen dira, eztabaida kritikoa sustatzeko baizik.
- Hutsuneak kanpo-komunikazioan: sare sozialen hegemonizazioak Herri Mugimenduok komunikatzeko genuen paradigma aldatu du, eta egun zailtasunak sortzen dizkigu gure mezua hartzaileengana helarazteko. Ongi goaz boteredunek sortutako sareak erabiltzen? Nahikoa problematizatzen dugu? Eta horietan eraginkorrak izateko gaitasuna/jakintza dugu?
- Plangintza errealistak egiteko eta borrokak uztartzeko zailtasunak: oro har, ez dugu asmatzen gure baliabideetara egokitutako planak egiten, horrek gero autoestimu iraultzailean ondorio negatiboak dituelarik. Are gehiago, borroken uztarketa korapilo hau askatzeko tresna izan daitekeela uste dugu, baina gaur egun hori era egoki batean egitea lortzen dugu?
Aipatutako korapiloak, ordea, ikuspegi baikor batetik aztertzearen beharra azpimarratuko nahiko genuke. (Auto)kritikotasunaren beharrean sinisten dugu gure eraginkortasuna biderkatzeko, baina egindako analisia fustigaziorako baino gure erronkak mahaigaineratzeko asmoarekin burutu dugu, eta norabide horretan tresnak garatu ditugu, materialetan eskuragarri egongo direnak.
Bi urteko prozesu kolektiboa, hiru euskarritan
Galdera horiei heltzeko, Joxemi Zumalabe Fundazioak eta Bizilur Elkarteak “Herri Mugimendua(k): eraginkorra(k) ote?” Gogoeta-Ekintza prozesua abiatu zuten 2024an. Herri Mugimenduetako askotariko eragile eta militanteekin batera egindako lana izan da, eta eztabaida, tailer, elkarrizketa eta elkarlaneko saioetan oinarritu da.
Prozesuak parte-hartze zabala izan du: 10 tailer egin dira zortzi herri eta hiritan, 150 militante baino gehiagok parte hartu dute, 19 elkarrizketa egin dira eta jarraipen-bilerak antolatu dira. Bizilurrek eta Joxemi Zumalabek gidatutako lanari Jarraipen Batzorde Zabal batek ere lagundu dio, Herri Mugimenduko zenbait eragileen ikuspegi, jakintza eta esperientzia anitzak txertatzeko.
Ibilbide horren emaitzak hiru euskarritan jaso dira:
- Liburua: prozesuan landutako analisia, eztabaidak eta ondorioak biltzen ditu, Herri Mugimenduen eraginkortasun politikoa ulertzeko eta lantzeko.
- Aldizkaria: Herri Mugimenduko 19 militanteen ahotsak, ibilbideak eta hausnarketak ekartzen ditu lehen planora, hausnarketa kritikorako euskarri gisa.
- Lau ataleko dokumentala: prozesuko gogoetak eta galderak ikus-entzunezko formatu an zabaltzeko beste bide bat eskaintzen du. Dena jarraian edo kapituluka ikus daiteke.
Hiru materialek galdera beraren inguruan jarraitzen dute lanean: Zer nolakoa da Herri Mugimenduek errealitate sozial eta politikoa baldintzatzeko duten gaitasuna? Zer behar dute Herri Mugimenduek euren eraginkortasun politikoa handitzeko, gizartea eraldatzeko duten gaitasuna indartzeko eta aurrean dituzten korapiloei kolektiboki heltzeko?
Emaitzak partekatzea, eztabaida bizirik mantentzeko
Joxemi Zumalabe Fundazioaren egiteko nagusietako bat Euskal Herriko zein nazioarteko gizarte-eraldaketaren alde lanean ari diren herri-ekimenak, taldeak eta mugimenduak laguntzea da, haien ekarpen sozial eta politikoa aitortuz eta indartuz. Horregatik, prozesu honen helburua ez da ondorioak argitaratzea soilik: sortutako jakintza partekatzea eta mugimenduen eguneroko jardunerako baliagarri izatea ere bada.
Hausnarketak, besteak beste, eraginkortasun politikoaren esanahia, mugimenduen antolaketa, militantziaren baldintzak eta zaintza, formakuntza, komunikazioa eta borroken arteko aliantzak jarri ditu mahai gainean. Ez dago eraginkortasuna neurtzeko neurri bakar edo errezeta unibertsalik; aitzitik, norberaren jarduna aztertzea, mugak identifikatzea eta besteekin ikasteko espazioak sortzea dira prozesuaren ekarpenetako batzuk.
Liburua, aldizkaria eta ikus-entzunezkoa, beraz, bi urteko ibilbidearen emaitza izateaz gain, eztabaidarekin jarraitzeko gonbidapena dira. Gogoeta eta material horiek ahalik eta kolektibo eta militante gehienengana iristea, hausnarketa kolektiboa zabaltzea eta etorkizunean ere eraginkortasun politikoa lantzeko tresnak eta elkarguneak sortzen jarraitzea.
Eraginkortasuna berriz pentsatu, herri-mugimenduak indartzeko.
Leave A Comment